Từ “cây thuốc giấu” đến Quốc bảo Việt Nam

Phần 1. Loài cây mang theo lời nguyện của người con

Từ nhiều đời nay, dưới chân núi Ngọc Linh, người Xơ Đăng vẫn truyền nhau câu chuyện về một cô gái có cha lâm bệnh nặng.

Ngày qua ngày, nàng nhìn cha yếu dần mà không biết phải tìm phương thuốc ở đâu. Giữa đại ngàn mênh mông, nàng chỉ còn biết gửi lời cầu xin đến thần linh, mong đổi lấy một cơ hội cứu cha.

Một đêm, nàng nằm mơ thấy thần núi hiện về. Thần bảo rằng trên đỉnh Ngọc Linh có thể sinh ra một loài cây cứu người, nhưng để cây mang được sức mạnh ấy, nàng phải hóa thân vào cây, gửi vào đó tình yêu thương và ước nguyện dành cho cha.

Nàng chấp nhận.

Từ lớp đất mùn ẩm lạnh dưới tán rừng già, một mầm cây nhỏ bé bắt đầu vươn lên. Rễ cây âm thầm chắt lọc dưỡng chất của đất, nước và sương núi, đợi ngày trưởng thành để được mang về cứu người cha.

Nhưng cây chưa kịp lớn thì cha nàng đã qua đời.

Không thể thực hiện tâm nguyện cứu cha, cô gái ở lại trong hình hài cây thuốc, mang theo một tình thương còn dang dở. Biết cây quý, nhiều người tìm lên núi khai thác. Loài cây từng được sinh ra từ lòng hiếu thảo dần đứng trước nguy cơ biến mất.

Cô gái lại cầu xin thần linh che chở. Từ đó, mây mù phủ kín những đỉnh núi, rừng già giấu đi các lối mòn và cây thuốc chỉ hiện ra trước những người thật sự hiểu rừng, kính trọng rừng.

Người Xơ Đăng gọi đó là “cây thuốc giấu” – cây thuốc được núi rừng giấu kín, cũng là lời nhắc rằng báu vật chỉ ở lại khi con người biết trân trọng và không lấy đi đến tận cùng.

Phần 2. Khi bí mật của đại ngàn được khoa học gọi tên

Cây thuốc giấu đã sống trong tri thức của người Xơ Đăng từ rất lâu. Nhưng mãi đến năm 1973, loài cây ấy mới chính thức bước vào hành trình khoa học.

Ngày 19/3/1973, đoàn điều tra dược liệu do dược sĩ Đào Kim Long dẫn đầu tìm thấy một loài cây thuộc chi Panax trên dãy Ngọc Linh. Cây lần lượt được gọi là sâm K5, sâm đốt trúc rồi Sâm Ngọc Linh. Năm 1985, cây được định danh đầy đủ với tên khoa học Panax vietnamensis Ha & Grushv. Hai chữ vietnamensis đã trao cho cây một căn cước đặc biệt: loài sâm mang tên Việt Nam. Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam–Hàn Quốc

Các nghiên cứu hóa thực vật cho thấy cây chứa nhiều nhóm hợp chất như saponin, polyphenol, flavonoid, axit béo, axit amin và các hợp chất bay hơi. Trong đó, saponin là nhóm hoạt chất nổi bật nhất. Bên cạnh những ginsenoside thường gặp ở các loài sâm khác như Rb1, Rd và Rg1, Sâm Ngọc Linh đặc biệt giàu saponin nhóm ocotillol, tiêu biểu là majonoside R2 – một hợp chất được xem như dấu ấn hóa học quan trọng của loài. Một tổng quan khoa học năm 2025 ghi nhận hơn 300 hợp chất đã được phân lập hoặc xác định từ Panax vietnamensis. Tổng quan trên Journal of Ethnopharmacology/PubMed 

Các nghiên cứu tiền lâm sàng ghi nhận tiềm năng chống oxy hóa, điều hòa phản ứng viêm, hỗ trợ đáp ứng miễn dịch và tăng khả năng thích nghi của cơ thể trước căng thẳng. Đây là cơ sở để tiếp tục nghiên cứu khả năng hỗ trợ phục hồi thể lực, giảm mệt mỏi và nâng đỡ sức khỏe. Tuy nhiên, các kết quả ấy không đồng nghĩa Sâm Ngọc Linh là thuốc chữa bệnh hoặc có thể thay thế điều trị y khoa. Tổng quan khoa học về Sâm Việt Nam

Điều kỳ lạ là những gì khoa học đang từng bước giải mã dường như đã được gửi gắm trong truyền thuyết từ rất lâu: một loài cây sinh ra để nâng đỡ con người trong những lúc cơ thể yếu mệt nhất.

Phần 3. Đưa Quốc bảo trở về với đời sống

Năm 2016, “Ngọc Linh” được bảo hộ chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm sâm củ, giúp xác lập và bảo vệ nguồn gốc của loài sâm quý. Đến năm 2023, Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, định hướng đến năm 2045. Cục Sở hữu trí tuệ, Quyết định 611/QĐ-TTg

Từ “cây thuốc giấu”, Sâm Ngọc Linh đã trở thành Quốc bảo Việt Nam. Nhưng giá trị của Quốc bảo không chỉ nằm ở sự quý hiếm hay giá trị của một củ sâm. Trong cây còn có tình yêu của người con dành cho cha, tri thức của người Xơ Đăng, màu xanh của rừng già và hành trình bền bỉ của khoa học Việt Nam.

Sâm Ngọc Linh không cần vay mượn một huyền thoại từ nơi khác để trở nên cao quý. Câu chuyện thật của cây đã đủ lớn lao: một loài sâm của Việt Nam, được đại ngàn sinh ra, người Xơ Đăng gìn giữ, khoa học gọi tên và cả dân tộc cùng nâng niu. 

TRIMICO tiếp nối hành trình ấy bằng việc đồng hành cùng vùng trồng và người Xơ Đăng, ứng dụng khoa học để phát triển các sản phẩm từ Sâm Ngọc Linh. Không phải để biến Quốc bảo thành một món hàng xa hoa, mà để câu chuyện, văn hóa và giá trị sức khỏe của cây sâm có thể bước ra khỏi rừng sâu, hiện diện trong đời sống của nhiều gia đình Việt.

ẢNH: CỬA HÀNG QUÀ TẶNG

 

Giữa đại ngàn Ngọc Linh ở độ cao hơn 1.500m, “cây thuốc giấu” bước ra từ truyền thuyết để trở thành Quốc bảo Việt Nam – Sâm Ngọc Linh, mang theo câu chuyện về thiên nhiên, lịch sử và trí tuệ bản địa mà có thể bạn chưa từng được nghe. 

 

Amid the vast Ngoc Linh forest at an altitude of over 1,500 metres, the legendary “hidden medicinal plant” emerged to become Vietnam’s National Treasure - Ngoc Linh Ginseng, carrying a story of nature, history, and indigenous wisdom that you may have never heard before. 

Tiếp nối hành trình ấy, TRIMICO đưa tinh hoa núi rừng vào từng món quà “Đặc sản Đà Nẵng”. Để khi rời nơi đây thứ bạn mang theo không chỉ một sản vật, mà còn là câu chuyện đáng nhớ về lịch sử, văn hóa và con người của vùng đất Đà Thành. 

 

Continuing this journey, TRIMICO brings the essence of the mountains and forests into every “Da Nang Specialty” gift. So when you leave, you take with you not only a local delicacy, but also a memorable story of the history, culture, and people of Da Nang.